Khơi dậy nguồn vốn tiềm năng

NHNN sẽ trình Chính phủ đề án huy động vàng trong dân để phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội vào giữa quý II/2012. Với các công cụ này, NHNN sẽ ngăn chặn được hiện tượng đầu cơ vàng trong nền kinh tế, bình ổn được thị trường vàng, điều tiết giá vàng trong nước diễn biến phù hợp với giá vàng thế giới, đồng thời huy động được lượng vàng trong dân để bổ sung thêm nguồn vốn cho hệ thống ngân hàng.

Ông Nguyễn Đức Hiếu (chuyên gia tài chính - ngân hàng) cho rằng: khi gửi vàng, dù lãi suất là 1%, nhưng giá trị của nó không giảm, mà có thể còn tăng, lại cộng thêm lãi. Rõ ràng sức hút của tiết kiệm bằng vàng vẫn lớn hơn tiền đồng. Chính vì vậy, nếu Ngân hàng Nhà nước thực hiện huy động vàng thông qua hệ thống các tổ chức tín dụng, cùng với một cơ chế lãi suất, bảo đảm giá trị vàng hợp lý, chính sách tất toán năng động... sẽ nhanh chóng thu hút được một lượng vàng lớn đang nhàn rỗi trong xã hội để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế của quốc gia. Ngoài ra còn có tác động kìm giữ giá USD, hạn chế chảy máu ngoại tệ do nhập lậu vàng từ nước ngoài.

Thống đốc Nguyễn Văn Bình cho biết “Trong đề án huy động vàng, thời gian tới, Nhà nước sẽ đứng ra huy động vàng thông qua các tổ chức tín dụng (TCTD), hay nói cách khác, các TCTD sẽ làm đại lý cho NHNN trong việc huy động vàng. Với hình thức này,  Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào thị trường mà thông qua các tổ chức trung gian, ở đây là các TCTD. Mặt khác, với nhiều công cụ khác nhau, ví dụ kinh doanh vàng trên thị trường quốc tế, Nhà nước sẽ bảo hiểm được rủi ro do  biến động của giá vàng thế giới, do đó đảm bảo giá trị tài sản của người dân mà vẫn có thể sử dụng số vàng đó quy đổi thành ngoại tệ để phục vụ nhu cầu phát triển KT-XH”.

ông Lê Hùng Dũng, Chủ tịch Công ty vàng bạc đá quý Sài Gòn SJC cho biết, tính đến nay, công ty đã cung cấp cho thị trường hơn 19,2 triệu lượng vàng, tương đương hơn 700 tấn, khoảng gần 400.000 tỷ đồng. Nếu NHNN thực hiện tốt giải pháp huy động vàng trong dân, để người dân tham gia gửi vàng ở ngân hàng, lượng vàng này nếu quy đổi sẽ được sử dụng hiệu quả vào việc tăng nguồn dự trữ ngoại hối và dùng để xuất, nhập khẩu hàng hóa.

Thực tế, trước đây TCTD đã tiến hành huy động vàng và cho vay bằng vàng. nhưng thời gian qua, đặc biệt là trong năm 2010 và 2011, sự biến động quá lớn của giá vàng làm cho việc huy động và cho vay bằng vàng của các TCTD gặp nhiều rủi ro, do vậy, hoạt động này chưa phát huy được hiệu quả.

Với thói quen tích trữ vàng như một khoản tiết kiệm, người dân không chỉ yên tâm khi những đồng tiền “mồ hôi, nước mắt” được cất giữ một cách cẩn thận trong ngân hàng và còn được hưởng một khoản lãi suất nhỏ, khiến hầu hết người dân đang tích trữ vàng đều hài lòng. Bên cạnh đó, nếu chính sách thu hút nguồn vàng trong dân được thực hiện thì có thể ngăn được hiện tượng đầu cơ vàng trong nền kinh tế.

Bên cạnh đó, theo số liệu thống kê, hiện nay nợ nước ngoài của Việt Nam khoảng 44 tỉ USD, trong khi đó, lượng vàng trong dân ước tính khoảng 30 - 40 tỷ USD, nếu NHNN huy động được nguồn vốn nhàn rỗi trên thì ngoại tệ quốc gia sẽ được cân đối đáng kể so với nợ nước ngoài và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

TS.Phí Đăng Minh cho rằng, cần tính đến những rủi ro khi giá vàng biến động. Do đó để đảm bảo an toàn – một trong ba nguyên tắc quản lý ngoại hối dự trữ của Nhà nước, việc mua vàng phải đảm bảo số vàng mua được phải thực hiện hoán đổi ra ngoại tệ ngay, càng nhanh càng tốt mới tránh được thiệt hại.

Về phía các ngân hàng tham gia đề án với vai trò trung gian huy động cần có một cơ chế phát hành chứng chỉ bằng vàng đi cùng với huy động vàng, việc sử dụng nó cũng như một thị trường thứ cấp riêng phục vụ hoạt động giao dịch các loại chứng chỉ có giá trị vàng này. Theo tìm hiểu tại một số nước Châu Á hiện nay, người dân có thể sử dụng các chứng từ này như một tài sản thế chấp để vay vốn ngân hàng. Hơn nữa, với việc huy động vốn vàng, ngoài các yếu tố rủi ro giá, các ngân hàng cũng phải trả lãi cho người gửi vàng và điều này đặt ra yêu cầu phải có cơ chế rõ ràng về việc biến hay chuyển đổi vàng thành vốn đầu tư. Dĩ nhiên với việc được xây dựng dựa trên Nghị định thay thế Nghị định 174/1999/NĐ-CP ngày 9/12/1999 của Chính phủ về quản lý hoạt động sản xuất và kinh doanh vàng vốn vẫn đang được Chính phủ xem xét, đề án huy động vàng trong dân chắc chắn sẽ phải chờ đến khi Nghị định này được ban hành. NHNN có thể sẽ còn tiếp tục rà soát và hoàn thiện đề án này trong thời gian tới đây.

NHNN sẽ có cơ chế huy động vốn kinh doanh vàng vật chất, đồng thời mở rộng kinh doanh vàng trên tài khoản. Song song với huy động vàng để phục vụ cho nền kinh tế, Nhà nước phải có những công cụ phái sinh để hạn chế rủi ro. Huy động vàng phải trả lãi cho người dân và phải thiết lập được thị trường thứ cấp để giao dịch các chứng từ có giá trị bằng vàng.

Tuy nhiên, theo ông Trần Quốc Quýnh, chuyên gia cao cấp Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam thì huy động vàng trong dân là một chủ trương đúng nhưng làm thế nào để huy động hiệu quả đó không đơn thuần là bài toán kinh tế mà còn là thay đổi thói quen cố hữu, thay đổi tâm lý của người dân bởi người dân luôn lo sợ tài sản của mình bị mất giá hay thậm chí bị mất quyền sở hữu. Điều này càng trở nên nguy hiểm khi vàng luôn được mặc định  là sự đảm bảo an toàn tài chính cho mọi biến cố kinh tế của người dân. Và để tạo lòng tin cho người dân thì điều quan trọng hơn cả là sự ổn định về chính sách. Tránh tình trạng nay mở mai cấm như thời gian vừa qua.

Theo Đề án huy động vàng khi người dân gửi vàng, ngân hàng sẽ cấp một chứng chỉ vàng để chứng nhận số vàng đã gửi (giống như khi gửi tiết kiệm nội, ngoại tệ ở các NHTM), chứng chỉ này có thể sử dụng để mua bán và trao đổi trên thị trường. Khi cần vàng, người dân mang chứng chỉ ấy đến ngân hàng và được trả lại bất cứ lúc nào hoặc có thể sử dụng như một khoản vay thế chấp để tham  gia hoạt động đầu tư vào các lĩnh vực khác như chứng khoán, bất động sản…

Để làm tốt được việc này thì chúng ta phải có chính sách cởi mở khiến dân hiểu rằng, gửi vàng ở ngân hàng sẽ có lãi, không bị rủi ro và có thể tham gia kinh doanh vào các lĩnh vực khác. Còn nếu như chúng ta không có chính sách, quy định rõ ràng mà để dân lấy hết vàng như rút hết tiền khỏi ngân hàng thì coi như chính sách huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong dân không phát huy hiệu quả.

Hiện nay, giá vàng trong nước và quốc tế đang có sự chênh lệch tương đối lớn (tính đến chiều 18/2, vàng miếng trong nước còn cao hơn thế giới gần 1,3 triệu đồng một lượng. Vì vậy, để Nghị định sắp ban hành đi vào thực tiễn, Chính phủ phải tính toán mức lãi suất vay vàng hợp lý, nếu duy trì ở mức dưới 2% thì khó thu hút người dân gửi vàng.

Theo ông Trần Quốc Quýnh, trong vấn đề xác định giá mua bán rất cần phải được công khai minh bạch như, giá mua bán được đưa ra dựa trên công thức nào? Độ vênh giữa mua và bán bao nhiêu thì hợp lý? Khoảng cách giữa giá trong và ngoài nước phải là bao nhiêu?... Ngân hàng Nhà nước cần phải vạch ra những điều này thật cụ thể.

Điều quan trọng nhất là khi đề án Huy động vàng trong dân được Chính phủ thông qua thì cần có một cơ chế công khai, minh bạch trong vấn đề xác định giá mua bán để tạo được lòng tin của người dân, có như vậy mới phát huy được hiệu quả tối ưu của đề án, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.